Cijfers onder de loep

Actuele onderzoeken kunststof verpakkingsafval

Volgens Marijn Teernstra van Rijkswaterstaat gaan we een beslissende periode in voor de partijen in de kunststofketen. Hij schets een overzicht van actuele onderzoeken.

Een snelle inventarisatie van (bijna) afgeronde onderzoeken staat op bijna 30 en die hebben allemaal invloed op de toekomst. Teernstra: “Deze onderzoeken gaan mede bepalen hoe de verschillende ketenpartijen in de toekomst om zullen gaan met kunststof.”

De belangrijkste thema’s bij deze onderzoeken zijn: milieu-impact, productie, kwaliteit en samenstelling, kosten, vraagstimulering en verschillende recyclingtechnieken. De discussie rond statiegeld is volgens Teernstra een aparte discussie. “Die is voornamelijk gericht op de vermindering van zwerfafval. Maar de uitkomsten hiervan kunnen wel een grote impact op de Raamovereenkomst hebben.”

Evaluatie ROV

Centraal staat de evaluatie van de Raamovereenkomst Verpakkingen (ROV). In de evaluatie van de ROV worden in ieder geval de uitkomsten meegenomen van de volgende onderzoeken: het onderzoek kunststofketen (Kennisinstituut Duurzaam Verpakken), het kostenonderzoek bronscheiding (Price Waterhouse Coopers), het kostenonderzoek Nascheiding (K+V) en de evaluatie pilot drankenkartons en de Governance Raamovereenkomst (beiden Rebel). Bovenstaande onderzoeken hebben voor gemeenten naar verwachting al veel impact op de korte termijn, omdat naar aanleiding van de evaluatie de afspraken in de ROV worden herzien.

Impact

Daarnaast loopt nog een onderzoek naar de samenstelling van pmd en verschillende inzamelsystemen (Rijkswaterstaat). Dit onderzoek heeft voor gemeenten misschien minder directe impact dan de nieuwe afspraken die gemaakt worden tijdens de evaluatie van de Raamovereenkomst. Wel biedt het concreet inzicht op hoe gemeenten de samenstelling van hun pmd kunnen beïnvloeden. Een mogelijke medium impact op korte termijn hebben de evaluatie van de pilot Schoon Belonen (Rijkswaterstaat) en verschillende onderzoeken naar PET-trays en de verwerking ervan.

Duidelijk is dat er op dit moment veel speelt in het dossier, en hopelijk dragen alle onderzoeken bij aan een beter gesloten keten voor kunststof verpakkingsafval.

Onderzoek Samenstelling ingezamelde kunststoffen

Hoe wordt de samenstelling van kunststof beïnvloed door de inzameling? Dat is volgens Cees Riksen van Rijkswaterstaat de centrale vraag bij het onderzoek naar de samenstelling van ingezamelde kunststoffen door het LCKVA. “Tweede centrale vraag is hoe je via de inzameling de samenstelling kunt verbeteren.”

Het onderzoek van het LCKVA bestaat uit twee fases. Fase 1 is afgerond en gebaseerd op bestaande bronnen en sorteeranalyses. Fase 2 bestaat uit nieuwe sorteeranalyses, waarbij de aanbevelingen naar aanleiding van het onderzoek in fase 1 zijn meegenomen.

Resultaten fase 1

Zo blijkt uit de resultaten van fase 1 dat veel wordt ingezameld volgens de definitie zuiverheid: kunststof verpakkingen, metaal, drankkarton verpakkingen en inzamelzakken. “Bijna 80% wordt op de manier ingezameld zoals gevraagd”, aldus Riksen. “ Bijna 10% betreft kunststof niet-verpakkingen en het percentage restafval is 10%.” Verder viel het op dat er geen verschillen zijn geconstateerd in de verschillende manieren van inzameling van alleen plastic apart, plastic en drankverpakkingen apart of pmd als gescheiden fractie bij elkaar. “Ook de mate van stedelijkheid of van hoogbouw bleken geen invloed te hebben op de zuiverheid.”

De meeste vormen van diftar hebben geen negatief effect op de samenstelling. Wat wel van invloed bleek op de zuiverheid was een dure zak voor restafval. “Dat scoorde minder goed. ” Ook een dubbele maatregel, zoals omgekeerd inzamelen in combinatie met een dure zak, bleken een negatief effect te hebben. Riksen: “De combinatie van de twee levert een minder goede samenstelling.”

>> Download de rapportage van fase 1

Uitvoering fase 2

De uitvoering van fase 2 vindt plaats in de komende maanden. In deze fase worden ruim 400 sorteeranalyses uitgevoerd waarmee de verstrengeling van variabelen zoveel mogelijk wordt geminimaliseerd Uitgangspunt van het onderzoek is het bieden van meer handelingsperspectieven voor gemeenten bij de inzameling van kunststof/pmd. “Zo kijken we onder andere naar de effecten van handhaving en communicatie. “Verder zullen verschillende stakeholders worden geïnterviewd om inzicht te krijgen in de effecten van de samenstelling. Riksen verwacht de resultaten van het onderzoek halverwege het eerste kwartaal van 2018.

>> Download de presentatie Update onderzoeken kunststof verpakkingsafval (pdf, 1.3 MB)

Onderzoek stimulering vraagsturing kunststof recyclaat

Hoe kunnen we de vraagsturing van het kunststof recyclaat stimuleren? “Wat bij de beantwoording van deze vraag een rol speelt is dat de meeste recycling over de grens gebeurt”, aldus Joris van der Meulen die namens Nedvang presenteert.

Van der Meulen nuanceert de ophef rond verpakkingen: “Weliswaar bestaat 40% van het kunststof uit verpakkingen, maar het aandeel van alle olie in verpakkingen is heel klein.” Wel laat hij zien dat er nog veel moet gebeuren om de kringloop te sluiten. “Er wordt gelekt, gestort, verbrand en er blijft het nodige kunststof liggen dat niet bij de recyclers terecht komt.”

China en de EU

De meeste kunststoffen worden, zoals veel andere fracties, gerecycled in China. Dat land heeft recent een importstop afgekondigd. “Het is afwachten hoe lang deze stop blijft gelden en wat dit voor Europa betekent.” Van der Meulen ziet in Europa de drang om het hergebruikpercentage te verhogen. Ook is er meer aandacht voor recycling en design.

Op dit moment is in Nederland een gestage groei te zien van de inzameling en recycling in Nederland. De grootste stromen zoals geanalyseerd door Nedvang, die de stromen controleert, zijn folie, PP, PET en PE. Hoe de markt in Nederland en Europa verder zal groeien is een lastige vraag. “Het is moeilijk om in te spelen op de situatie in China. Hoe kun je bijvoorbeeld als recycler die nu investeert in capaciteit om kunststof te verwerken straks kostenefficiënt zijn als dat land zijn grenzen weer opent? Recyclers zien hiervoor graag ondersteunende maatregelen van overheden.”

Uitdagingen

Op basis van de huidige gegevens concludeert Van der Meulen dat tot nu toe de kosten voor kunststofrecycling hoger zijn dan verwacht en de verwachte kwaliteit juist lager is. “Verder blijkt pmd lastig te scheiden in monostromen, staan de tarieven onder druk van lastig te gebruiken materialen en krijgen we signalen van recyclers dat de toegang tot recyclaat heel wisselend is.”

Met verschillende betrokken partijen in de branche heeft Nedvang een brainstorm gehouden om oplossingen te vinden voor deze uitdagingen. Ook heeft Nedvang projecten opgezet die onderzoeken hoe je: een kwaliteitsprikkel kunt bieden aan sorteerders, financiële prikkels kunt genereren, de kwaliteit van de inzameling kunt verbeteren en regelgeving kunt vereenvoudigen.

Rol gemeenten

Een deel van de maatregelen en kwesties die spelen, vinden plaats buiten de invloedsfeer van gemeenten. Wat kunnen gemeenten wel doen om de markt voor kunststofrecyclaat te vergroten? Van der Meulen: “Als gemeente kun je meehelpen aan de continuïteit van de afzet. Daarbij speelt communicatie een grote rol. Leg aan je inwoners wat je doet en wat er met het materiaal gebeurt. Geef als overheid ook het goede voorbeeld, bijvoorbeeld door circulair in te kopen.”

>> Download de presentatie Project vraagsturing kunststof recyclaat (pdf, 4.5 MB)


Een paar goede eyeopeners

“Het was goed om in deze sessie de stand van zaken rond kunststof op je netvlies te krijgen. Ik had gehoopt op iets meer resultaten, maar veel onderzoeken lopen nog. De sessie gaf me wel een paar goede eyeopeners. Hoe krijg je kunststofproducten afgezet? Hoe ga je om met kwaliteit en kosten? Die vragen moeten we ook als Zoetermeer gaan beantwoorden.”

Joyce Scheenaard, beleidsadviseur Afvalinzameling, gemeente Zoetermeer

Benieuwd naar de uitkomsten

“Een boeiende bijeenkomst die was toegespitst op de gemeenten. ‘Hoe maak je kunststof scheiden zo makkelijk mogelijk’ is wat mij betreft de belangrijkste vraag. Ik ben dus ook heel benieuwd naar de uitkomsten van fase 2 van het LCKVA-onderzoek. Goed om op deze manier op de hoogte te blijven en het college advies zo te kunnen geven.”

Sjoerd le Noble, beleidsadviseur Openbare ruimte, gemeente Houten